La Mondâ otrafé
Vinay é lo keur de la nui… de Gronoblo !
A la fin do mé de setimbr, le nui kominss a meurâ, la plèv fâ chèr in « pourj » : n’a de brâv nui, mé avoué de vérouz, de kakaro, … Pindin kôke jou, fô ressuivr le nui ke châyan, tou lou jou, dyin de pané a kôte de châtagnié. Bin seu, fô le lavâ, é le montâ su la klia pe le fâr seché. Kele premèr nui syan pâ fassile a triâ, é sovin kele ke n’on gârd pe le kassâ é le mondâ l’ivèr…
E solamin apré le pourj ke le brâv nui « Franketa, Mayeta, Parizièn », chây é san byin sechâ, byin imbalâ dyin de sa de 50 kilô byin kozu. Apré la Toussaint, kelou sa partian vé l’Amérik : tote ke le nui étyan vindeu ô z’Amérikin (y a byin chinjâ !)
La semana passâ, lo Zé é la Mâri an déssidâ de fâr ina mondâ dissandr a no.
Dou jou avan, lo Zé, assetâ su ina chèr, ina teul su lo jenou, se sya metâ a kassâ de gran sa de nui, avu sa masseta in boui, é la Mâri se sya metâ apré invitâ tou lou vézin.
Lo dissandr a bor de no, lo Zé a vouida tou lou sa su la granda tâbl, dyin la kuzna… tyin fazié in brâv kuchon de nui kassâ!
Kan la no a cheu, lou vézin syant’ arivâ, é z’étyan ina vintena, é z’an beu in kanon, é se sian metâ o trava otou’ de la granda tâbl.
E dékortikâv le nui kassâ, é metâv lou noyeu dyin de petyé korbiyon, é fezian chèr le kreui perabâ, to tyin dyin la bôn’ umeur, …na ke rakontâv de z’istouèr, koke fé in brizon grivoiz, o dévargondâ, « a fâr rouji in tuyô de pèl », se ke fezié rouji le fene. A peu, fayé bèr in kanon de tin z’in tin pe s’éklarssi la voé…
Kelou k’ayan de kôfr poussâv ina chinsson : d’abo’, kelé ke chintâv la nateura « lé blé d’or, lo tin dé serize, … » a peu, de chinsson salâ é pouivrâ, ke fezyan éklyapâ de rir, kom « l’épine é l’éku », a prindr, bin seu, do bon kôté ! …
Apré châkine de kele chinsson, to lo mond brayâ in keur : « ol a chintâ kom in kayon, la faridondèn, ol a chintâ kom in kayon, la faridondon » … A peu, fayé fâr lou ban in se tâpan dyin le man : « yin, dou, tré, yin, dou, tré, kâtr, sin ». N’ayé tojo yin ke se trompâv, é devié, kom amind, chintâ ina chinsson, o rakontâ in’istoèr !
Si byin ke lo tin passâv vut, lo ta de nui su la tâbl béssâv, lo ta de kreui so la tâbl montâv, le fene ayan lo fouda plin de kreui ke lo vézin fazié, de fé k’y a, chèr so la tâbl …é lo kuchon de nui a fini pe disparètr !
Alo le fene an prè de kouiv, é se sian metâ a rassinblâ lou kreui, ke louz‘ôm metâv’ dyin de sa.
Kan tot’a étâ débarassâ, le fene an adu la kôlassion, de sossisson, avu de bur, kayete, toma de cheur, petafine, avu lo bon pan ke lo Zé ayé fâ koèr ô fou’, avu de tart a la kourd é a le pome… Ayé avoué le peré martin sé, byin kofi pe mijé a la fin, to tyin, bin seu, arozâ de bakô o de klinton! … é n’a ke se syan remetâ a rakontâ de z’istouèr. Lo Zé a menieu sorti sa fretouy, é kok kourajou se syan metâ a dinssâ.
Mé vetya ke l’orloj a sonâ miénô : falié se séparâ é lou vézin syan reparti an dizan « arvèr, é a la semana ke vin, vé nez’ôtr ! »
To tyin a bin chinjâ: yôr, y a de machine pe kultivâ, pe sekouré le neyé, pe ramassâ, pe fâr seché é triâ le nui, le kassâ, é menieu le mondâ… érouzamin, n’y a inkô kôkez’in ke se rassimbl avu lou vézin davan la chemina, pe mondâ, rakontâ de z’istoèr, chintâ, dinssâ… mijé in brizon, é, bin seu, bèr in petié kanon !